Vélritað eftir handriti Þórðar Sveinssonar frá Barðsnesi
Gert fyrir og flutt á þorrablóti eldri borgara Neskaupstað (líklega um 1995)
Jólaminningar frá Suðurbæjum
Eitthvað munu minningar mínar snúast um jólin, en alltaf var sætt færis að komast í kaupstað nokkru fyrir jól til að gera jólainnkaupin. Nú var það venjulegt, sérstaklega á þeim tíma sem ég man fyrst eftir, að trillurnar voru settar í naust, eða þeim hvolft á haustin og ekki settar á flot aftur fyrr en að lokinni tjörgun og málningu að vori. Yfir veturinn voru þá notaðir árabátar til að fara í kaupstað og þá gjarnan sameinast milli bæjanna um einn bát og mun hafa komið fyrir að einhver úr Sandvík hafi flotið með líka. Annars voru Sandvíkingar oftast sérstakir í kaupstaðarferðum, komu þá niður að Stuðlum, fengu bát þar og reru yfir. Um eina kaupstaðarferð frá Suðurbæjum, sagði Arnþór Árnason sem var barnakennari á bæjunum:
Yfir fjörðinn fóru í gær,
fjórir karlmenn og stúlkur tvær
Ingólfur, Bjarni, Sveinbjörn, Sveinn
Sigríður, Guðný og bátur einn.
Arnþór var bróðir Þuru í Garði. Jólaferðin var að því leiti öðruvísi en aðrar kaupstaðarferðir að það var alltaf einhver leyndardómur yfir a.m.k. einhverjum hluta af þessum kaupskap, það er að segja, það sem átti að vera jólagjafir. Annars voru jólagjafir oftast ekki verulegt peningaverðmæti, nema þá helst einhver heimagerð flík eða flíkur t.d. grænlitaðir sauðskinnsskór með hvítum bryddingum og útprjónuðum leppum í, sokkar, peysur, húfur og vettlingar og jafnvel heil föt, en þetta var allt heimaunnið. Svo voru alltaf kerti, spil og kanske barnabók. Það var heimasmíðað jólatré, grænmálað og á það voru sett kerti einsog greinarnar voru margar og jólapokar og jólaskraut. Allt þetta átti það sameiginlegt að það var ekki til afhendingar né útbýtingar fyrr en búið var að borða dýrindis kvöldmat og húslestur var um garð genginn. En víkjum fyrst að öðru.-
Nokkru fyrir jól var farið að huga að því hvort jólasveinar færu ekki að koma, en Ingólfur föðurbróðir, sem var í heimili á Barðsnesi, hafði fyrir satt við okkur krakkana, að þeir hefðu komið siglandi að utan eina nóttina og lent á Mölinni, en það var stór malarfjara fyrir utan og neðan bæinn, og þeir hefðu haft snör handtök og grafið bátinn niður í mölina og þar yrði hann sjálfsagt geymdur fram á þrettánda. Aldrei sáust þeir þó né gerðu neitt af sér.
Það var haft fyrir venju á Barðsnesi að slátra einni kind fyrir jólin, oftast geldri á, til að hafa nýtt kjöt um jól og áramót. Ýmislegt var líka gert til að búa í haginn svo sem skúringar og hreingerningar og allt sem hafði fegrunaráhrif, t.d. voru allir olíulampar pússaðir með fægilegi og lampaglös þvegin, jafnvel fjósalugtin, svo og borðbúnaður fægður og hvaðeina.
Þegar kom fram á aðfangadag virtist klukkan ganga ennþá hægara en venjulega, það var eins og hún ætlaði aldrei að verða sex, en þá átti allt að verða heilagt, það fór að verða spenna í loftinu. Um klukkan sjö til hálfátta var svo allt orðið í fullkomnu lagi, allar skepnur búnar að fá sína gjöf, búið að mjólka kýrnar og fram borinn dýrðlegur matur.
Það var venja föður míns, að lesa húslestur eftir kvöldmat á aðfangadagskvöld og voru sungnir jólasálmar á undan og eftir. Allir sungu og pabbi spilaði undir á orgelið. Þetta var síðan endurtekið á jóladaginn og þá með öðrum texta og öðrum sálmum.
Eftir húslesturinn rann upp stóra stundin, en það var að afhenda og taka upp jólagjafirnar. Þá afhjúpuðust allir leyndardómar sem hlaðist höfðu upp undanfarna daga.
Það var föst venja á þessum þremur bæjum, Barðsnesi, Gerði og Gerðisstekk að jólaboð var fyrir alla, sinn hvern daginn á hverjum bænum og komu Stuðlamenn þá líka með. Þetta var þá jóladag, annan og nýársdag. Þá var tjaldað öllu hinu besta og mikið sungið og farið kringum jólatré. Orgelið á Barðsnesi var til mikils gamans og Bjarni á Gerðisstekk átti tvöfalda harmonikku, og bæði hann og Halli sonur hans voru snilldar flinkir að spila á hana, enda var oft heilmikið dansað. Svo var talsvert spilað á spil. Fullorðna fólkið spilaði wist, og við krakkarnir vorum ekki orðnir langir í loftinu þegar við höfðum lært eitthvað í listinni, en þar áður spiluðum við þjóf, marías og tveggja manna wist. Það hittist þannig á að Villi á Stuðlum átti afmæli á þrettándanum og fórum við feðgar þangað í heimsókn, pabbi og við Þorbergur, en það mun hafa verið þegar ég var orðinn tólf til þrettán ára. Á gamlaárskvöld var oftast einhver brenna, ein til tvær tunnur, netadræsa, spýtnarusl og að sjálfsögðu einhver olía. Þetta var sett upp á hól, þá bar meira á því. Svo voru búin til blys og bleytt í olíu og hlaupið með þau. Einusinni komu Sandvíkingar með blys upp á egg utan við Sandvíkurskarðið og bar mikið á þeim.
Það var mikið sagt af sögum á Barðsnesi, pabbi kunni þau reiðinnar býsn af sögum, þjóðsögur, drauga- og huldufólkssögur að ógleymdum sjóskrímslasögum. Skrímslin ku hafa verið skeljavaxin utan og hringlaði í þegar þau hlupu, en gátu hlaupið af sér hesta að sagt var. Að sjálfsögðu var maður skít myrkfælinn, en bót var í máli að pabbi viðurkenndi það fyrir okkur að hann hefði aldrei séð draug og langaði hann þó mikið til þess að upplifa slíkt.
Oftar var nú komið saman á þessum bæjum en á jólunum til dæmis um páska og hvítasunnu. Þá var oft farið í leiki, slábolta og húsbolta eða yfir. Á Barðsnesi var sjálfgerður leikvöllur sem kallaður var Hringur, sporöskjulagaður og eggsléttur gras-völlur, líklega heldur minni en venjulegur fótboltavöllur. Lágu brekkur að honum á þrjá vegu en Mölin að utan verðu. Þegar hlánaði á miðjum vetri og fraus á eftir var þarna mjög skemmtilegt svell til þess að leika sér á. Svo var oft leikið sér á hinum bæjunum, bæði á hátíðisdögum og svo líka þegar ég fór í skólann þar.
Skyldustörfin
Snemma varð það mitt hlutverk að reka kýrnar í hagann og sækja þær og þó að þær væru reknar langt út fyrir bæ, kom það fyrir að þurfti að sækja þær inn undir Stuðlagirðingu. Síðar kom svo fjársmölunin.- rollurnar sóttu oft stíft út á Hornið og var oft heilmikill eltingaleikur að hafa hemil á þeim og þó þær færu bara út í Hellisfjöru þurfti að reka þær upp og koma þeim í bithaga.